piątek, 22 stycznia 2021

W dniu dzisiejszym obchodzimy 158 rocznicę wybuchu Powstania Styczniowego

22 stycznia 1863 r. Tymczasowy Rząd Narodowy ogłosił manifest wzywający do walki przeciw Rosji. Rozpoczęło się powstanie zbrojne. Jego pierwszym dyktatorem został Ludwik Mierosławski, później Marian Langiewicz, a u schyłku powstania Romuald Traugutt. Głównym celem bohaterskich powstańców było pragnienie niepodległego państwa.

Naprzeciw siebie stanęli partyzanci i żołnierze regularnej, ponad 100 tysięcznej armii rosyjskiej. „Nasi poszli w bój bez broni” śpiewano o idących do walki ochotnikach. Choć przez szeregi armii powstańczej przewinęło się 200 – 300 tys. ludzi, to w walkach wzięło udział najwyżej 20- 30 tysięcy uzbrojonych najczęściej w broń myśliwską lub strzelecką. Największe bitwy stoczono pod Grochowiskami (marzec 1863r.), Małogoszczą (luty 1864r. – to miasto ucierpiało szczególnie, gdyż Rosjanie już zdobytą miejscowość celowo podpalili), Żyrzynem (sierpień 1863), Iłżą (styczeń 1864). Większość starć uznana została za potyczki, gdyż dominującą formą walki była partyzantka. Takich bitew i potyczek stoczono ponad 1200. 

Warto podkreślić, że znaczna część działań powstańczych toczyła się w naszym regionie na południe od Gór Świętokrzyskich. Dowódcą sił zbrojnych województwa krakowskiego i sandomierskiego był generał Hauke – Bossak, który wręcz toczył regularną wojnę z Rosjanami. 28 listopada 1863r. pod  Ociesękami odbyła się jedna z większych bitew powstania. Doszło do niej ze względu na brawurowy atak powstańców na Opatów, podczas którego rozbito kasę powiatową, zdobyto pieniądze i broń. Rosjanie wysłali wówczas z Kielc kolumnę wojska pod dowództwem płk. Szulmana, Niemca w służbie rosyjskiej, który miał namierzyć i zlikwidować „bandy” powstańcze. Dowódcy wojsk powstańczych: Hauke – Bossak i Zygmunt Chmieleński zdecydowali się te idące od strony Kielc wojska zaatakować. Powstańcy skoncentrowali się w okolicy Cisowa, lecz gdy rozpoczęła się walka zaczęli się wycofywać pod naporem nieprzyjaciela w kierunku Czyżowa. Poległych w czasie tej bitwy 22 powstańców upamiętania krzyż z kamieni przy kościele w Ociesękach. Na szczególną uwagę zasługuje wymieniona wyżej postać Zygmunta Chmieleńskiego, który działał na naszym terenie wspólnie z Hauke – Bossakiem. Do niego zgłaszali się młodzi a on ich nie tylko uczył musztry, zasad walki, ale i patriotycznie wychowywał. Mawiał: „Będę miał 300 Spartan, a ja będę ich Leonidasem”. Stoczył walki pod Opatowem, Ociesękami, Bodzechowem i tu w grudniu 1863r. dostał się do niewoli. 

Powstanie straciło na sile już jesienią 1863r. po masowych represjach na uczestnikach, aresztowaniach i rozbiciu siatki konspiracyjnej przez Rosjan, choć dopiero po straceniu przywódcy - Romualda Traugutta wiosną 1864r. upadło. Nieliczne oddziały walczyły jeszcze do zimy 1864 r.

Warto wiedzieć, że „Pomnik Trzech Krzyży” w Bardzie w sąsiedztwie Woli Łagowskiej upamiętnia  śmierć 120 powstańców, którzy walczyli w okolicznych potyczkach i bitwach  pod dowództwem majora Juliana Rosenbacha.

Jedną z wielu kar i represji jakie spotkało mieszkańców zaboru rosyjskiego za udział i pomoc powstańcom było pozbawienie praw miejskich wielu polskich miasteczek. Łagów również od 1869r. przestał być miastem.

Opr. Nauczyciele historii